Bebek Maması Rehberi: Türleri, Hazırlama ve Saklama

Mama Türleri

Piyasada farklı ihtiyaçlara yönelik çeşitli mama türleri bulunur. Hangisini seçeceğinize bebeğinizin ihtiyacı ve aile hekiminizin ya da çocuk doktorunuzun önerisi karar versin; reklam veya çevre baskısına göre değiştirmeyin. NHS'in mama türleri sayfasına göre:

• İlk bebek maması (başlangıç maması): Doğumdan itibaren uygundur. NHS, bir ebe, sağlık ziyaretçisi ya da aile hekimi başka bir şey önermedikçe bebeğinizin ihtiyaç duyduğu tek mamanın bu olduğunu ve ilk yıl boyunca kullanılabileceğini yazar.
• Devam maması: NHS'e göre 6 aydan küçük bebeklere asla verilmemelidir; 6. ayda devam mamasına geçmenin bebeğe bir yararı olmadığını, bebeğin ilk bebek mamasını 1 yaşına kadar ana içeceği olarak sürdürebileceğini de yazar. Etiketler birbirine çok benzeyebileceği için satın alırken dikkatle okuyun.
• Soya bazlı mama: NHS'e göre 6 aydan itibaren ve yalnızca sağlık ziyaretçisi ya da aile hekimi önerdiğinde kullanılır; inek sütü alerjisi olan bebekler için ara sıra seçenek olarak kullanıldığını yazar.
• Hidrolize (hipoalerjenik) mama: NHS'e göre bebeğe inek sütü alerjisi tanısı konursa hekim tam hidrolize proteinli bir mama yazar ve bu mama yalnızca tıbbi gözetimde kullanılır. Kısmen hidrolize (konfor) mamalar inek sütü alerjisi olan bebekler için uygun değildir; NHS bunların kolik ve kabızlığı önlediğine dair kanıt bulunmadığını da yazar.

Güvenli Hazırlama

Toz bebek maması steril bir ürün değildir; bu yüzden hijyen ve su sıcaklığı önemlidir. DSÖ/FAO rehberi ile NHS aynı adımları verir:

• Su sıcaklığı: Taze, içmeye uygun suyu kaynatın ve en fazla 30 dakika bekletin; böylece su en az 70°C'de kalır (DSÖ/FAO ve NHS). DSÖ bu sıcaklığın tozda bulunabilecek bakterileri öldürdüğünü yazar. Şişe suyu steril değildir, o da kaynatılmalıdır (DSÖ); NHS daha önce kaynatılmış suyu kullanmamayı söyler.
• Sıra: Önce suyu biberona koyun, sonra tozu ekleyin (NHS).
• Ölçü: Etiketteki miktar kadar toz kullanın. DSÖ, etikette yazandan fazla ya da az toz eklemenin bebekleri hasta edebileceğini yazar; NHS ayrıca mamaya şeker ya da tahıl eklenmemesini söyler. NHS ölçeği gevşekçe doldurup düz bir kenarla düzeltmenizi ve yalnızca o mamayla gelen ölçeği kullanmanızı önerir.
• Soğutma ve sıcaklık kontrolü: Karıştırdıktan sonra biberonu (kapağı kapalıyken) akan soğuk su altında ya da soğuk su dolu bir kapta soğutun; beslemeden önce bileğinizin iç tarafında deneyin, vücut sıcaklığında, yani ılık ya da serin hissedilmeli, sıcak olmamalıdır (DSÖ ve NHS). DSÖ ve NHS mamanın mikrodalgada hazırlanmamasını ya da ısıtılmamasını söyler.
• Etiket ile fark varsa: Kutunuzdaki hazırlama talimatına uyun. DSÖ/FAO rehberi ve NHS en az 70°C'yi verir; DSÖ ayrıca 2007 tarihli rehberinde birçok ürün etiketinin tozun daha düşük, yaklaşık 50°C'lik suyla karıştırılmasını söylediğini ve üreticilerin talimatlarını gözden geçirmesi gerektiğini yazar. NHS de farklı hazırlama sıcaklığı öneren ürünlerde (örneğin anti-reflü mamalar) paketteki talimata uymayı ya da bir sağlık uzmanına danışmayı söyler. Hangisine uyacağınızdan emin değilseniz aile hekiminize sorun.
• Sterilizasyon: Biberon, emzik ve diğer gereçleri her beslenmeden önce yıkayıp sterilize edin; NHS bunu bebek en az 12 aylık olana kadar sürdürmeyi söyler. DSÖ gereçlerin sıcak sabunlu suda yıkanıp durulandıktan sonra sterilizatörle ya da kaynatarak sterilize edilmesini anlatır.
• Taze hazırlama: Mamayı her beslenme için ayrı ve taze hazırlayıp hemen verin (DSÖ ve NHS). Hazırlandıktan sonra 2 saat içinde içilmeyen mama atılmalıdır (DSÖ); NHS, beslenme bittikten sonra biberonda kalan mamanın da atılmasını söyler.

Ne Kadar Verilmeli?

NHS'e göre mama miktarı bebekten bebeğe değişir. Bebekler genellikle az ve sık beslenir, bu yüzden biberonu bitirmeyebilirler; büyük bir öğün yemek, bebeğin sonraki öğüne kadar daha uzun beklemesi anlamına gelmez. Bebeğiniz açlık işaretleri gösterdiğinde besleyin; NHS ağlamanın açlığın geç bir işareti olduğunu, erken işaretlerin huzursuzlanma, başı çevirip ağzı açma (kökleme) ve yumruğunu ya da parmaklarını emmeye çalışma olduğunu yazar.

Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) HealthyChildren.org sayfasında, ilk haftada öğün başına en fazla yaklaşık 30-60 ml verildiğini, ilk ay boyunca öğün başına 90-120 ml'ye çıkıldığını ve 6. ayda günde 4-5 öğünde her seferinde 180-240 ml'ye ulaşıldığını yazar. Aynı sayfa, bebeğin ortalama olarak her 453 g için günde yaklaşık 75 ml aldığını, ancak günden güne kendi ihtiyacına göre ayarlama yaptığını ve doyduğunu kendisinin göstereceğini belirtir. Bu miktarlar ortalamadır; bebeğinizin tokluğunu ve açlığını esas alın.

Bebeğinizin yeterince mama alıp almadığını NHS'e göre kilo alımı ile ıslak ve kirli bez sayısı gösterir; ayrıntı için bebek yeterince süt alıyor mu rehberine ve kilo takibi rehberimize bakabilirsiniz. Bir kutu mamanın kaç gün gideceğini mama kutusu hesaplayıcıyla görebilirsiniz.

Saklama Koşulları

DSÖ/FAO rehberi ve NHS'e göre:

• Hazırlanan mama: En iyisi her seferinde taze hazırlamaktır. Hemen verilmeyecekse hızla soğutup en fazla 5°C'lik bir buzdolabında saklayın ve hazırlandıktan sonra en fazla 24 saat içinde kullanın (DSÖ, NHS). Buzdolabı yoksa mama önceden hazırlanmamalı, taze hazırlanıp hemen verilmelidir (DSÖ).
• Tekrar ısıtma: DSÖ, buzdolabındaki mamanın beslemeden hemen önce çıkarılmasını ve en fazla 15 dakika ısıtılmasını, ısıtıldıktan sonra 2 saat içinde içilmeyenin atılmasını söyler. Isıtılmış ya da kısmen içilmiş mama buzdolabına geri konmamalıdır (DSÖ).
• Dışarıdayken: NHS ölçülmüş mama tozunu temiz, kuru bir kapta, yeni kaynamış sıcak suyu bir termosta ve boş sterilize edilmiş bir biberonu yanınıza almanızı, mamayı beslenme sırasında hazırlamanızı söyler; su hâlâ sıcak olmalıdır.
• Mama tozu ve açılan kutu: Kutunun üzerindeki saklama ve kullanım süresi talimatına uyun. Açıldıktan sonra kaç hafta içinde tüketileceği markaya göre değiştiği için burada tek bir süre vermiyoruz; Türkiye'den resmî bir kurum sayfasında ortak bir süre bulamadık.

Mama Değiştirme ve Sağlık Görevlisine Danışma

NHS, bir mamadan diğerine geçmenin bebeğe yarar ya da zarar getirdiğine dair kanıt bulunmadığını, ancak belirli bir markanın bebeğinize uymadığını düşünüyorsanız ebeye ya da sağlık ziyaretçisine danışmanızı yazar. Türkiye'de bu görüşme için aile hekiminize ya da çocuk doktorunuza başvurabilirsiniz; mamayı kendi başınıza değiştirmeden önce danışmanız yeterlidir.

Aşağıdakilerden biri varsa aile hekiminize ya da çocuk doktorunuza başvurun:

• Aşırı gaz ve karın ağrısı, huzursuzluk
• Sürekli ağlama, özellikle yemek sonrası
• İshal veya kabızlık
• Kanlı gaita (bu durumda acilen doktora başvurun)
• Cilt kızarıklığı veya egzama alevlenmesi

Karma besleme yapan aileler için: emzirme rehberimiz ve anne sütü artırma rehberimiz anne sütü ile mamayı birlikte kullanmak hakkında bilgi sunmaktadır.